Σε αυτό το σημείωμα παραθέτουμε περιληπτικά αλλά ουσιαστικά στοιχεία για τους Ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς κατά περιοχές. Το θέμα είναι τεράστιο, όμως μια τέτοια σύντομη προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει όσους ενδιαφέρονται για τον χορό μας και να ευαισθητοποιήσει και άλλους. Είναι τόσο μεγάλος ο πλούτος, η ποικιλία, η πολυμορφία και η ομορφιά των χορών μας που θα ήταν κρίμα να χαθούν και να ξεχαστούν. Τα στοιχεία αντλήθηκαν από την προσωπική μας εμπειρία και την βιβλιογραφία.
ΗΠΕΙΡΟΣ
Η Ήπειρος είναι μια ορεινή και άγονη περιοχή με ψυχρό κλίμα. Η μουσική της έχει αργό και ραψωδικό χαρακτήρα, συναντάμε επίσης τα μοναδικά πολυφωνικά τραγούδια και ξεχωριστή θέση έχουν τα καθιστικά, μοιρολόγια και σκάροι. Η μουσικοχορευτική παράδοση της Ηπείρου προσδιορίζεται με τρεις μεγάλες ενότητες. Η πρώτη με κέντρο τα Γιάννενα επεκτείνεται στις επαρχίες Κουρέντων, Ζαγορίου, Πωγωνίου και Ν. Θεσπρωτίας, η δεύτερη στον ορεινό όγκο της οροσειράς της Πίνδου των Βλαχόφωνων και η τρίτη στους Ν. Άρτας και Πρέβεζας. Οι χοροί της Ηπείρου χαρακτηρίζονται από κίνηση αργή, δυναμική και μεγαλοπρεπής κατά την οποία τονίζονται η ευθυτενής κορμοστασιά και υπογραμμίζεται το βαρύ πάτημα. Οι βασικότεροι χοροί είναι οι χοροί στα τρία, στα δύο, οι ζαγορίσιοι, οι συγκαθιστοί, το μπεράτι, οι τσάμικοι, εννεάσημοι χοροί (φυσσούνι, ελενάκι κ.λ.π.) κ.α.
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Η Μακεδονία είναι μία από τις μεγαλύτερες περιοχές της Ελλάδας και παρουσιάζει πλούσιο χορευτικό ρεπερτόριο. Στους χορούς της Μακεδονίας μπορεί να συναντήσει κανείς πολλούς ρυθμούς και έναν απαράμιλλο δυναμισμό. Όπως και στη Θράκη, η Μακεδονία θεωρείται πηγή λατρευτικών εθίμων με αρχαία καταγωγή. Θα μπορούσαμε να την χωρίσουμε γεωγραφικά σε τρεις κατηγορίες: στην Ανατολική, την Κεντρική και την Δυτική Μακεδονία.
Η Κεντροδυτική Μακεδονία έχει από τη μια μεριά τους ορεινούς όγκους του Ολύμπου, των Χασίων, των Πιερίων, της Πίνδου που μοιάζουν με το Θεσσαλοηπειρωτικό ύφος και από την άλλη τις πεδινές, αστικές περιοχές της Πιερίας, του Ρουμλουκιού, της Βέροιας, της Νάουσας, της Κοζάνης, της Σιάτιστας, της Καστοριάς και της Φλώρινας με καθαρά τοπικό χαρακτήρα. Έχουμε μια μεγάλη γκάμα χορών.
Στους ορεινούς όγκους συναντάμε χορούς στα δύο, στα τρία, Μπεράτικους, στρωτούς, τσάμικους, βλάχικους συγκαθιστούς, τρανούς χορούς κ.α. Ενώ στον κάμπο συναντάμε χορούς τύπου γκάιντας, αστικούς χορούς, χασαπιές, καλαματιανούς, Στάγκαινες, Πατρώνες, Μπαϊτούσκες, Καρσιλαμάδες σε 9 χρόνους (11 κ.λ.π.), Λεβέντικους της Φλώρινας, χορούς της Νάουσας (Νιζάμικος, Παπαδιά κ.λ.π.), του Ρουμλουκιού (Μαρία κλπ.), της Γουμένισσας (Λισσάβω, Μπέλλα Ολυμπία κλπ.), της Χαλκιδικής (Καγγελευτός κ.λ.π.) ξεχωριστούς χορούς όπως η Κόρη Ελένη, η Πουσετνίτσα, το Ράικο, κ.λ.π.
Η Ανατολική Μακεδονία συναγωνίζεται σε μουσικοχορευτική παράδοση τις δύο υπόλοιπες περιοχές με το ίδιο περίπου ρεπερτόριο χορών. Ξεχωρίζουν οι Σεραίικες, Γκάιντες, οι Μπαϊτούσκες οι χοροί της Δράμας (Τέσκα, Ράμνα κλπ.), τα Βλάχικα Σερρών (Χατζηστέργιος, Αντίπερα κ.λ.π.), οι χασαπιές, οι Σαρακατσάνικοι ( στα τρία, κάτσα κ.λ.π.), καρσιλαμάδες και κυκλικοί χοροί (Ορμανλί, Καμπάνα μωρε Μήτρο) σε 9 χρόνους.
ΘΡΑΚΗ
Ολόκληρη η περιοχή της Θράκης αποτελούσε μια πανάρχαια θρησκευτική και μουσική κοιτίδα ελληνικού πολιτισμού και αρχαίων ελληνικών εθίμων.
Διακρίνεται σε τρεις ενότητες: α)Βόρεια β)Δυτική γ)Ανατολική.
Οι χοροί της Βόρειας είναι πιο γρήγοροι από τους χορούς της Δυτικής και μοιάζουν μεταξύ τους αρκετά, ενώ οι χοροί της Ανατολικής Θράκης μοιάζουν με τους πολίτικους και μικρασιάτικους.
Τους χορούς που συναντά κανείς στη Θράκη γενικά είναι οι Ταπεινοί, οι γίκνες, οι μπαϊτούσκες, τα ζωναράδικα, οι κουσευτοί, οι κουτσοί, οι συγκαθιστοί, οι συρτο-συγκαθιστοί, οι μαντηλάτοι, οι καλαματιανοί, οι ξέσυρτοι, Ντάχτιλι(Δυτική Θράκη), οι χασαπιές, οι καρσιλαμάδες, πολίτικοι συρτοί (Ανατ. Θράκη),και ξεχωριστοί χοροί όπως ο Μπογδάνος, ο μηλίσσος, ο Σφαρλής, στις τρεις, τροΐρω, ποδαράκι, ο ζερβός κ.α. της Ανατ. Ρωμυλίας κ.λ.π. (μαζί βέβαια με τους χορούς της Δυτικής Θράκης).
ΘΕΣΣΑΛΙΑ
Για τους περισσότερους Έλληνες η ιστορική περιοχή της Θεσσαλίας, όπου διαπιστώνεται η παρουσία του ανθρώπου από την παλαιολιθική εποχή, είναι συνυφασμένη με τον θεσσαλικό κάμπο που απλώνεται περιβαλλόμενος από πανύψηλα βουνά. Η Θεσσαλία συνορεύει με τη Ρούμελη, την Ήπειρο, τη Δυτ. Μακεδονία, βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος και συγγενεύει μουσικοχορευτικά με τις περιοχές αυτές. Από τον ορεινό όγκο των θεσσαλικών Αγράφων κατάγονται οι Σαρακατσάνοι, λαός ημινομαδικός και ποιμενικός με χαρακτηριστικούς κλέφτικους χορούς όπως η Λιάκαινα, ο κατσάδικος, ο σταυρωτός, ο Κατσαντώνης, Εχ μωρέ κ.λ.π. Στην περιοχή της Αργιθέας χαρακτηριστικός είναι ο κλειστός (μορφή αργού τσάμικου). Η Θεσσαλία είναι ένα χωνευτήρι από πολλές πολιτισμικές ομάδες, (Βλάχοι,Σαρακατσάνοι, πρόσφυγες Ανατ. Ρωμυλίας, Καππαδοκίας). Προς το Πήλιο έχουμε χορούς με νησιώτικο χαρακτήρα (μπάλλοι, συρτοί, χασάπικα) και διάφορους τοπικούς χορούς (Γεωργαλάκης, της γαλανής το φόρεμα , ήρθαν τα καράβια τα Ζαγοριανά, κ.λ.π.), ενώ οι χοροί του Θεσσαλικού κάμπου είναι συρτοί, καλαματιανοί, στα τρία, στα δύο (Καραγκούνα-Σβαρνιάρα) σκόρπια Μπεράτια, πασχαλιάτικοι (Τάϊ-Τάϊ), Συγκαθιστοί οκτώ χρόνων κ.ά.
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ
Η περιοχή αυτή παραμένει μέχρι σήμερα από τις «ελληνικότερες» περιοχές. Η λέξη δε Ρούμελη χαρακτηρίζει την αναγνώριση της ελληνικότητας του χώρου της. Όπως και στην Ήπειρο έτσι κι εδώ έχουμε τραγούδια ιστορικά και κλέφτικα. Κυρίαρχοι χοροί είναι οι τσάμικοι, οι συρτοί (καλαματιανοί) στα τρία, τα καγγέλια, πασχαλιάτικοι τραγουδιστοί χοροί, οι Μεγαρίτικοι χοροί (χορός της τράτας, λαμπρή καμάρα, Λουδοβίκος κ.λ.π.) όπου συναντά κανείς στοιχεία στεριανής και νησιώτικης Ελλάδας και εθιμο-θρησκευτικοί μεσολογγίτικοι χοροί ( Πατινάδα Αησυμιώτικη, ραχτ, χορός του πεθαμένου κ.λ.π.).
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ
Η Πελοπόννησος είναι ένα κομμάτι της Ελλάδας με τεράστια ιστορική παράδοση. Παρουσιάζει μια αντιφατική πολιτιστική πραγματικότητα η οποία εκτείνεται από την συντηρητικότητα μερικών απομονωμένων περιοχών της μέχρι τον άκρο εκσυγχρονισμό της (ιδιαίτερα των μεγάλων παραλιακών κέντρων της) και χαρακτηρίζεται έτσι από μια ευκολότερη εγκατάλειψη ή απλούστευση των διάφορων μορφών λαϊκού πολιτισμού. Εξαίρεση αποτελούν οι περιοχές της Τσακωνιάς, της Μάνης όπου διατηρούνται εθιμικά στοιχεία παλιότερου πολιτισμού (Μανιάτικο μοιρολόι, τσακώνικη διάλεκτος). Τα κλέφτικα, τα ιστορικά τραγούδια και της τάβλας αφθονούν, ενώ οι χοροί που συναντούμε είναι κατεξοχήν ο καλαματιανός, στα τρία, ο τσάμικος, ο τσακώνικος και εθιμικοί χοροί όπως ο χορός του ΑηΓιώργη από τη Νεστάνη της Αρκαδίας.
ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ
Σε γενικές γραμμές στο Αιγαίο διακρίνονται δύο πολιτιστικές ζώνες. Η μία περιλαμβάνει τα νησιά του Θρακικού Πελάγους και Ανατολικού Αιγαίου, όπου παρατηρείται έκδηλη η επίδραση της Ανατολής και η άλλη τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες με εμφανή την επίδραση της Δύσης. Υπάρχουν επίσης δύο νησιώτικες υποενότητες, αυτές των Σποράδων και των νησιών του Αργοσαρωνικού. Η απαρχή της μουσικοχορευτικής ιστορίας του Αιγαίου χάνεται στην Αρχαιότητα (ελληνική μυθολογία πλούσια σε μουσική ζωή, η γέννηση του Απόλλωνα κ.λ.π.). Οι χοροί φέρουν χαρακτηριστικά το «πάντρεμα» Ανατολής-Δύσης και τοπικού ιδιώματος. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Αιγαιοπελαγίτικου χαρακτήρα είναι η «ελαφράδα» των κινήσεων, το «σουστάρισμα» στα γόνατα και τα χαμηλά πηδήματα των χορευτών. Υπάρχει πολύ μεγάλη ποικιλία χορών όπου κυριαρχούν δύο σχήματα 1) του Συρτού και Μπάλλου και 2) στα Τρία σε αργό και γρήγορο ρυθμό. Στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου έχουμε Καρσιλαμάδες και Ζεϊμπέκικα, τοπικούς χορούς (Πυργούσικος, τρίπατος κ.λ.π.) στο Θρακικό πέλαγος τοπικούς χορούς (Γιαρ γιαρ, Τσομπάνικος, Πλατανίσιος, Κεχαγιάδικος, Πάτμα κ.λ.π.) στα Δωδεκάνησα ο σιγανός, ο ίσιος, η σούστα και ο ζερβός, στις Κυκλάδες οι συρτοί και οι μπάλοι, Βλάχα Νάξου κ.λ.π., και στις Σποράδες οι συρτοί, οι μπάλοι, τοπικοί χοροί (Καμάρα κ.λ.π.)όπως και στα νησιά του Αργοσαρωνικού.
ΚΡΗΤΗ
Η Κρήτη είναι το μεγαλύτερο νησί στην Ελλάδα και η γεωγραφική της θέση την χαρακτηρίζει ως ένα από τα αρχαιότερα κέντρα του Ευρωπαϊκού Ελληνισμού. Ο Κρητομινωικός πολιτισμός (προϊστορία) υπήρξε για τους Έλληνες η αφετηρία της εξέλιξής τους. Ο χορός από τα πανάρχαια χρόνια (πολεμικοί χοροί των Κουρητών) έχει μπει βαθιά στη ζωή του Κρητικού ο οποίος χορεύοντας δείχνει την αντρειοσύνη του και την παλικαριά του. Στην Κρητική μουσική χαρακτηριστικά είναι τα ριζίτικα τραγούδια και οι μαντινάδες. Οι κρητικοί χοροί διακρίνονται από τις ιδιαίτερα χαρακτηριστικές κινήσεις του σώματος («τα πάσα του κορμιού», τις «κοκκαλιές», τα «τσακίσματα», τα «τσαλίμια») δηλαδή τις προσωπικές φιγούρες του πρωτοχορευτή.
Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός χορών όπως είναι ο Απανωμερίτης, το μικρό μικράκι, ο Λαζιώτης, ο Κουτσαμπαδιανός, ο Αγκαλιαστός, ο Ζερβόδεξος κ.ά. οι οποίοι με το πέρασμα του χρόνου περιορίστηκαν και έτσι έχουμε σήμερα 4 βασικούς χορούς όπως ο Συρτός(Χανιώτικος), το Πεντοζάλη, ο Μαλεβιζιώτης(Καστρινός - πηδηχτός) και η Σούστα.
ΚΥΠΡΟΣ
Όπως και η Κρήτη, η Κύπρος είναι ένα μεγάλο νησί και βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών Ηπείρων(Ασίας, Ευρώπης, Αφρικής) και είναι σαφές ότι υπήρξε ένας πομπός και δέκτης τεράστιας μουσικοχορευτικής παράδοσης από την αρχαιότητα (νεολιθική εποχή) και με βασικό στοιχείο ότι διατήρησε την ελληνική γλώσσα. Η λαϊκή μουσική της Κύπρου στηρίζεται στις τροπικές κλίμακες της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής, στις Βυζαντινές, εκκλησιαστικές μελωδίες και στη μουσική τεχνοτροπία γειτόνων λαών της Ανατολής και της Μεσογείου.
Οι Κυπριακοί χοροί είναι κυρίως αντικριστοί (με αυτοσχεδιασμούς), που τους χορεύουν δύο άτομα( μόνο άντρες ή γυναίκες) και ατομικοί χοροί δεξιοτεχνίας στους άντρες που χορεύουν σε συνδυασμό με κάποιο εξάρτημα (δρεπάνι, κόσκινο, ποτήρι κ.λ.π.). Οι χοροί συνήθως αρχίζουν με τις σουίτες των αντικριστών χορών που αποτελούνται από τον 1ο, 2ο, 3ο, 4ο αντικριστό και 5ο ή Μπάλλο. Έχουμε επίσης συρτούς χορούς, ζεϊμπέκια, τσιφτετέλια, η μάντρα, το λέχικο, ο αραπιάς κ.λ.π.
ΕΠΤΑΝΗΣΑ
Τα Επτάνησα λόγω της θέσης και των ιστορικών συγκυριών (ενετική κατάκτηση κ.λ.π.) παρουσιάζουν ένα ιδιαίτερο χρώμα, επιρροές από τη δύση την Ήπειρο, τη Στερεά Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου. Ξεχωριστή θέση έχουν οι καντάδες(είναι πολυφωνικά της καθημερινής ζωής όπου η ποιητική δεν προέρχεται από το λαϊκό τραγούδι αλλά από τη λόγια ποίηση). Κυρίαρχος χορός σε όλα τα νησιά είναι ο Συρτός (Διβαράτικος, Καραβίτικος) και κατά νησί έχουμε τους χορούς: Κέρκυρα (Ρούγα, Αηγιώργης, Κορακιανίτικος κλπ.), Κεφαλονιά(Μέρμηγκας, Μανέτας κ.λ.π.), Λευκάδα(Μηλιά,ο Γιάννης ο Μαραθιανός, Θιακός, κ.λ.π.), Ζάκυνθος (Λεβαντίνικος, Σταυρωτός, κ.λ.π.), Κύθηρα (Γέρανος, Μπουρδάρης, Τσιριγώτικος, κ.λ.π.).
ΠΑΡΑΛΙΑ Μ. ΑΣΙΑΣ
Οι ρίζες των τραγουδιών των παραλίων της Μ. Ασίας πρέπει να ανιχνευθούν στον αρχαίο ιωνικό μουσικό τρόπο όπου πρωτοαντήχησε η επτάχορδη κιθάρα και ο βάρβιτος πριν 2700 χρόνια και ο εννεάσημος ρυθμός των μικρασιάτικων τραγουδιών βρίσκεται στα χορικά μέρη τραγωδιών του Αισχύλου, Ευριπίδη και ποιήματα της Σαπφούς, Αλκαίου και Πίνδαρου.
Οι μικρασιάτικοι χοροί είναι πιο κοντά στον Νεοέλληνα γιατί τα ρεμπέτικα και τα λαϊκά κατ’ επέκταση προέρχονται από τη μουσική αυτή ,ιδιαίτερα της Σμύρνης. Το ρεμπέτικο τραγούδι ήταν η μουσική έκφραση των φτωχότερων και περιθωριακών τάξεων και μετά την καταστροφή του 22 επεκτάθηκε και στις φτωχότερες τάξεις των μεγάλων αστικών κέντρων της Ελλάδας. Στους χορούς των παραλίων της Μ. Ασίας έχουμε την οικογένεια 1) των συρτών, μπάλλων ή συρτομπάλλων, 2) των χασάπικων, 3) των καρσιλαμάδων και των ζεμπέκικων των 9 χρόνων. (Οι καρσιλαμάδες χορεύονται αντικριστά και τα ζεμπέκικα χορεύονται από ένα χορευτή συνήθως).
ΠΟΝΤΟΣ
Περιοχή κατά μήκος των ακτών του Ευξείνου Πόντου με έντονες αρχαίες καταβολές. Όπως όλοι οι πρόσφυγες ήρθαν στην Ελλάδα το 1922 με την ανταλλαγή των πληθυσμών (συνθήκη Λοζάννης). Η ειδική γεωγραφική θέση του Πόντου δικαιολογούν το έντονα ιδιόμορφο στυλ της μουσικής του. Χαρακτηριστικά στο στυλ είναι ο ταχύτατος και πολυπλοκότατος ρυθμός και η ιδιόμορφη χορευτική κίνηση. Οι ποντιακοί χοροί παρουσιάζουν δυσκολία στην εκμάθησή τους(τρέμουλο, άνισοι χρόνοι κ.λ.π.) και χαρακτηρίζονται από την κάθετη κίνηση του κορμιού, την υπερβολικά γρήγορη ρυθμική αγωγή, την πλήρη συμμετοχή όλων των χορευτών, την απουσία του πρωτοχορευτή, τις γρήγορες εναλλασσόμενες χορευτικές κινήσεις και την ενεργητική συμμετοχή όλων των μερών του σώματος. Χορευτικά ο Πόντος δεν είναι ενιαίος (Ανατολικός, Δυτικός, περιοχή Καρς). Πρωτεύουσα θέση στο σημερινό ρεπερτόριο έχουν τα διάφορα τικ, τα ομάλ και το κότσαρι. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία χορών και τώρα τελευταία έχει γίνει σπουδαία έρευνα των χορών στον Πόντο και διδάσκονται τώρα στους συλλόγους χοροί ξεχασμένοι στην πρωταρχική τους μορφή. Άλλοι σπουδαίοι χοροί είναι η Σερανίτσα, η Σέρρα (Πυρίχειος χορός) τα μαχαίρια, η Πατούλα, η Λετσίνα, η Τρυγώνα, το Κοτσαγκέλ κ.ά.
ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ
Η Καππαδοκία είναι μια γεωγραφική περιφέρεια στο εσωτερικό της Μ. Ασίας. Οι ορθόδοξες ελληνικές μειονότητες της Καππαδοκίας καταγράφονται σε 6 βασικές περιφέρειες: Καισαρείας, Προκοπίου, Νεάπολης, Ακσεράι, Νίγδης και Ν. Ανατολικής Καππαδοκίας (Φάρασα). Οι Έλληνες της Καππαδοκίας ζώντας αιώνες ανάμεσα σε αλλοεθνείς, αλλόγλωσσους και αλλόθρησκους κατόρθωσαν να διατηρήσουν τη χριστιανική τους πίστη και την εθνική τους συνείδηση. Σημαντικοί παράγοντες στο γεγονός αυτό υπήρξαν η εκκλησία και η παράδοση η οποία συνδέεται άμεσα με τις θρησκευτικές γιορτές. Δεν είναι τυχαία και η σύνδεση ορισμένων χορών με τις θρησκευτικές γιορτές. Χαρακτηριστικός είναι ο χορός του Αγίου Βασιλείου από τα Φάρασα. Άλλοι χοροί είναι το Αντίπασχα χορός της Αυγίτσας, χορός των μαντηλιών, των κουταλιών, ζεϊμπέκικοι με μαχαίρια, αντικριστοί κ.λ.π.
Πηγή πληροφοριών: zaliosxoroi.blogspot.com
Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2008
Καππαδοκία
Η Καππαδοκία η καρδιά της Μικράς Ασίας, είναι ο χώρος όπου επί αιώνες αναπτύχθηκε ο περίφημος πολιτισμός των Χετταίων, που διακόπηκε απότομα αφήνοντας χνάρια στα αρχαιολογικά ευρήματα και στους τεράστιους τρωγλοδυτικούς οικισμούς (ΙΝΝ). Είναι η περιοχή, στην οποία θρησκείες και φιλοσοφίες συγκρούστηκαν, αναδείχθηκαν, μεγαλούργησαν και καταστράφηκαν. Από την Καππαδοκία άρχισε η εξάπλωση του Χριστιανισμού στην Ευρωπαϊκή ΄Ηπειρο, μετά την Δεύτερη Περιοδεία του Αποστόλου Παύλου. Στα άβατα μονοπάτια και μέσα στις τρώγλες της Καππαδοκίας γαλουχήθηκαν οι πρώτοι Πατέρες της Χριστιανικής Εκκλησίας, οι οποίοι εξάπλωσαν τον Χριστιανισμό σ΄ολόκληρη την Ευρώπη. Κατά την εποχή του Βυζαντίου αναπτύχθηκε έντονα ο χριστιανικός μοναχισμός.
Δεν είναι σίγουρο το πότε εμφανίστηκε το ελληνικό στοιχείο στην Καππαδοκία. Το πέρασμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου απ΄αυτήν αφήνει ανεξίτηλα ελληνικά σημάδια στην περιοχή. Είναι η εποχή που το ελληνικό στοιχείο ανθεί.
Στον καιρό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Καππαδοκία χαρακτηρίζεται ως μια ευημερούσα περιοχή, με αναπτυγμένο εμπόριο. Κάτω από γνωστές κι άγνωστες συνθήκες, πολλοί καπαδόκες χάνουν την αρχέγονη ελληνική γλώσσα τους. Πλέον γράφουν με ελληνικούς χαρακτήρες σε μια μικτή διάλεκτο που έχει βάση την τουρκική, την οποία ομιλούν κιόλας, κι αποκαλείται μέχρι σήμερα "καραμανλήδικα".
Οι Καππαδόκες ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο και την οικοτεχνία. Τα χαλιά και τα πήλινα τους ήταν περίφημα. Η εμπορική τους δραστηριότητα δημιούργησε έναν κόμβο ανταλλαγής προϊόντων μεταξύ διαφόρων περιοχών της Μικράς Ασίας και της Ανατολής. Πολλοί Καππαδόκες, τα τελευταία 200 χρόνια, ξενιτεύοταν, αποκτούσαν περιουσίες και επέστρεφαν στην πατρίδα τους.
Η θρησκεία έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή των Ελλήνων Καππαδοκών, επειδή ήταν ο ενωτικός κρίκος τους μέσα στην οθωμανική κυριαρχία, που τους επέτρεπε να διατηρούν την ελληνική τους οντότητα. Μεγάλοι Πατέρες της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας με παγκόσμια ακτινοβολια γεννήθηκαν και έδρασαν στην Καππαδοκία, όπως ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Μέγας Βασίλειος, Ο ΄Αγιος Γεώργιος, ο ΄Αγιος Μάμαντας, ο ΄Οσιος Ιωάννης οΡώσσος, ο ΄Αγιος Αρσένιος, ο ΄Αγιος Βλάσιος κι άλλοι.
Την ΄Ανοιξη του 1924 ήταν πιά βέβαιο ότι θα γινόταν η ανταλλαγή των πληθυσμών μετάξυ Ελλάδας και Τουρκίας. Είχε προηγηθεί η Μικρασιατική Καταστροφή κι ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας έπρεπε να ξεκινήσει για τη νέα πατρίδα.
Μάζεψαν ό,τι πολυτιμότερο και ιερότερο, τα κειμήλια των εκκλησιών, τις άγιες εικόνες, τα καντήλια, όπως και τα τιμαλφή απά τα σπίτια, ότι μπορούσε να μεταφέρει ο καθένας.
Τον Αύγουστο του 1924 ξεκίνησαν για το μεγάλο ταξίδι χωρίς γυρισμό. ΄Αλλοι απ΄τα παράλια έφτασαν στη νέα πατρίδα, την Ελλάδα, που τους υποδέχθηκε αλλού φιλόξενα αλλού όχι. Η νέα τους ζωή άρχισε μέσα σε σκηνές. Πολλοί απ΄αυτούς πέθαναν. Οι κακουχίες και οι αρρώστιες αποδεκάτισαν τους πρόσφυγες. Σιγά - σιγά συνήθισαν στις νέες συνθήκες, έχτισαν όμορφα νοικοκυριά και χωριά, κι άρχισαν να λειτουργούν καινούργιες κοινωνίες, κρατώντας βαθειά μέσα τους την καππαδοκική ψυχή τους.
Πηγή πληροφοριών: ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
Δεν είναι σίγουρο το πότε εμφανίστηκε το ελληνικό στοιχείο στην Καππαδοκία. Το πέρασμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου απ΄αυτήν αφήνει ανεξίτηλα ελληνικά σημάδια στην περιοχή. Είναι η εποχή που το ελληνικό στοιχείο ανθεί.
Στον καιρό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Καππαδοκία χαρακτηρίζεται ως μια ευημερούσα περιοχή, με αναπτυγμένο εμπόριο. Κάτω από γνωστές κι άγνωστες συνθήκες, πολλοί καπαδόκες χάνουν την αρχέγονη ελληνική γλώσσα τους. Πλέον γράφουν με ελληνικούς χαρακτήρες σε μια μικτή διάλεκτο που έχει βάση την τουρκική, την οποία ομιλούν κιόλας, κι αποκαλείται μέχρι σήμερα "καραμανλήδικα".
Οι Καππαδόκες ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο και την οικοτεχνία. Τα χαλιά και τα πήλινα τους ήταν περίφημα. Η εμπορική τους δραστηριότητα δημιούργησε έναν κόμβο ανταλλαγής προϊόντων μεταξύ διαφόρων περιοχών της Μικράς Ασίας και της Ανατολής. Πολλοί Καππαδόκες, τα τελευταία 200 χρόνια, ξενιτεύοταν, αποκτούσαν περιουσίες και επέστρεφαν στην πατρίδα τους.
Η θρησκεία έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή των Ελλήνων Καππαδοκών, επειδή ήταν ο ενωτικός κρίκος τους μέσα στην οθωμανική κυριαρχία, που τους επέτρεπε να διατηρούν την ελληνική τους οντότητα. Μεγάλοι Πατέρες της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας με παγκόσμια ακτινοβολια γεννήθηκαν και έδρασαν στην Καππαδοκία, όπως ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Μέγας Βασίλειος, Ο ΄Αγιος Γεώργιος, ο ΄Αγιος Μάμαντας, ο ΄Οσιος Ιωάννης οΡώσσος, ο ΄Αγιος Αρσένιος, ο ΄Αγιος Βλάσιος κι άλλοι.
Την ΄Ανοιξη του 1924 ήταν πιά βέβαιο ότι θα γινόταν η ανταλλαγή των πληθυσμών μετάξυ Ελλάδας και Τουρκίας. Είχε προηγηθεί η Μικρασιατική Καταστροφή κι ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας έπρεπε να ξεκινήσει για τη νέα πατρίδα.
Μάζεψαν ό,τι πολυτιμότερο και ιερότερο, τα κειμήλια των εκκλησιών, τις άγιες εικόνες, τα καντήλια, όπως και τα τιμαλφή απά τα σπίτια, ότι μπορούσε να μεταφέρει ο καθένας.
Τον Αύγουστο του 1924 ξεκίνησαν για το μεγάλο ταξίδι χωρίς γυρισμό. ΄Αλλοι απ΄τα παράλια έφτασαν στη νέα πατρίδα, την Ελλάδα, που τους υποδέχθηκε αλλού φιλόξενα αλλού όχι. Η νέα τους ζωή άρχισε μέσα σε σκηνές. Πολλοί απ΄αυτούς πέθαναν. Οι κακουχίες και οι αρρώστιες αποδεκάτισαν τους πρόσφυγες. Σιγά - σιγά συνήθισαν στις νέες συνθήκες, έχτισαν όμορφα νοικοκυριά και χωριά, κι άρχισαν να λειτουργούν καινούργιες κοινωνίες, κρατώντας βαθειά μέσα τους την καππαδοκική ψυχή τους.
Πηγή πληροφοριών: ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
Χοροί Νησιών Ιονίου Πελάγους
Επτάνησα ή Ιόνια νησιά ονομάζεται το συγκρότημα νησιών στα δυτικά της ηπειρωτικής Ελλάδας, στο Ιόνιο πέλαγος, που περιλαμβάνει τα νησιά Κέρκυρα, Λευκάδα, Κεφαλονιά, Ιθάκη, Ζάκυνθο, Παξούς και Κύθηρα. Το τελευταίο βρίσκεται στη νότια πλευρά του ακρωτηρίου Μαλέας της Πελοποννήσου και υπάγεται σήμερα στην επαρχία Πειραιά του νομού Αττικής. Γύρω όμως από τα βασικά αυτά νησιά υπάρχει ένα πλήθος ακόμα από μικρότερα νησάκια.
Τα Επτάνησα αποσπάστηκαν από τον κορμό της δυτικής ηπειρωτικής Ελλάδας κατά την περίοδο που δημιουργήθηκε το μεγάλο παράκτιο ρήγμα του Ιονίου πελάγους, με την καταβύθιση του εδάφους που ήταν στο ενδιάμεσο. Οι ακτές είναι απόκρημνες σε πολλά μέρη και το έδαφος ορεινό και ημιορεινό στη μεγαλύτερή του έκταση. Το κλίμα τους είναι μεσογειακό. Ο χειμώνας είναι μαλακός, το καλοκαίρι δροσερό, το φθινόπωρο βροχερό, η νέφωση μικρή και η ηλιοφάνεια μεγάλη.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο αποτελούσαν τμήμα της Αυτοκρατορίας, αλλά, όπως και παλαιότερα, καθένα από τα νησιά ακολουθούσε τη δική του ιστορία. Ιδιαίτερη ιστορική και πολιτιστική ενότητα αποτέλεσαν από το 15ο αι. μ.Χ. με την κατάκτησή τους από τους Βενετούς Σταυροφόρους.
Κατά την περίοδο της ενετοκρατίας στα Επτάνησα έγιναν σκληροί κοινωνικοί αγώνες και οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης βρήκαν έδαφος κατάλληλο για να αναπτυχθούν.
Το 1815 ανακηρύχτηκαν σε ανεξάρτητο κράτος με το όνομα "Ηνωμένα κράτη των Ιονίων νήσων", κάτω από την άμεση και αποκλειστική προστασία της Αγγλίας. Οι Επτανήσιοι από την πρώτη στιγμή αντέδρασαν σ' αυτή τη νέα κατοχή, που τους επιβλήθηκε με το πρόσχημα της προστασίας και άρχισαν αγώνα εναντίον των Άγγλων, που κορυφώθηκε το 1848 και εξελίχτηκε σε εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Στην αρχή οι Άγγλοι επιχείρησαν να καταπνίξουν το κίνημα με φυλακίσεις, εξορίες και απαγχονισμούς. Όταν όμως διαπίστωσαν ότι με τις μεθόδους αυτές δε θα μπορούσαν να κρατήσουν τα Επτάνησα., τα παραχώρησαν στην Ελλάδα με την ευκαιρία της ενθρόνισης του Γεωργίου Α΄ (1864). Από τότε τα Επτάνησα ακολούθησαν την κοινή ελληνική κοινωνική και πολιτική εξέλιξη.
Ο επτανησιακός πολιτισμός, κάτω από την επίδραση κατακτητών με πολιτιστικό επίπεδο ανώτερο από των Τούρκων κατακτητών της υπόλοιπης Ελλάδας, δεν ανακόπηκε ούτε στιγμή. Αντίθετα γνώρισε ακμή την ώρα που το τουρκοκρατούμενο έθνος βρισκόταν κάτω από πυκνό σκότος αμάθειας. Ο πολιτισμός αυτός αποτυπώθηκε κυρίως στην επτανησιακή λογοτεχνία, ζωγραφική και μουσική.
Η δυτική και κυρίως η ιταλική επίδραση επηρέασε και τη μουσική ανάπτυξη των Επτανήσων. Η επτανησιακή καντάδα, που διαφέρει τελείως από τα δημοτικά τραγούδια της υπόλοιπης Ελλάδας, χρωστά τη δομή της μελωδίας της στις ιταλικές επιδράσεις. Και σε μια εποχή, που στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα ήταν ανύπαρκτη κάθε μουσική δραστηριότητα, εδώ εμφανίστηκε η πρώτη ελληνική έντεχνη μουσική και δημιούργησε παράδοση, πάνω στην οποία στηρίχτηκε αργότερα η νεοελληνική μουσική. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της επτανησιακής σχολής ήταν ο Νικόλαος Μάντζαρος, που μελοποίησε τον Ύμνο εις την Ελευθερία του Δ. Σολωμού, ο Σπύρος Σαμάρας, ο Παύλος Καρρέρ και ο Σπύρος Ξύνδας.
Η έκπληξη στα Επτάνησα είναι η Λευκάδα που η μουσική κοαι οι χοροί της είναι επηρεασμένα από την γειτνίασή της με την Ήπειρο. Βασικότεροι χοροί της είναι ο συρτός, ο τσάμικος, χοροί τύπου στα τρία, ο σταυρωτός, ο τοπικός μπάλλος και γενικά διμερείς χοροί με το πρώτο μέρος τους δομημένο σε ρυθμό 4/8 και το δεύτερο στα 2/4 και σε γοργότερο τέμπο.
Η Κέρκυρα είναι το νησί που δέχτηκε σε μεγαλύτερο βαθμό τη δυτική επίδραση. Οι χοροί της – ως επί το πλείστον γυναικείοι – συρτοί και κυκλικοί παίρνουν το όνομά τους από τον τόπο προέλευσης τους ή από το τραγούδι που τους συνοδεύει.
Η Ζάκυνθος νησί με πλούσια μουσική και χορευτική παράδοση, φέρνει έκδηλες συνάφειες με το δυτικό πολιτισμό εξαιτίας της γειτνίασης με την Ιταλία και των αντίστοιχων κατοχών από τους Βενετσιάνους, τους Γάλλους και τους Άγγλους. Τα τραγούδια της ονομάζονται «αρέκιες» και έχουν τις ρίζες τους στην Αρχαία και Βυζαντινή Ελλάδα. Τα αγροτικά της τραγούδια σε γρήγορο ρυθμό και χορεύονται με τους αντιστοίχους λαϊκούς χορούς.
Παρ’ όλο που η Ζάκυνθος στη Χώρα, δέχτηκε τις πολιτιστικές επιδράσεις της Δύσης, όπως π.χ. την καντάδα στο τραγούδι της, τις καντρίλιες, το βαλς, την πόλκα και τη μαζούρκα στους χορούς της, στα ορεινά χωριά της διατηρήθηκαν οι παραδοσιακές μορφές του πολιτισμού της.
Σ’ αυτό βοήθησε και η κατώτερη κοινωνική τάξη (ποπολάροι) από τις τρεις του νησιού, της οποίας μορφή ψυχαγωγίας και δεσμός συνοχής και επικοινωνίας αποτελούσε πάντα η ντόπια λαϊκή μουσικο-χορευτική παράδοση.
Χαρακτηριστικότεροι χοροί της είναι ο συρτός Ζακυνθινός, που χορεύεται απλούστερα στα ορεινά και πιο σύνθετα στα πεδινά μέρη του νησιού, η άμοιρη, κυκλικός μιμητικός και σατυρικός χορός οποίος εντάσσεται στα δρώμενα της αποκριάς παράλληλα με τις «ομιλίες», τις μοναδικές αυτές Ζακυνθινές θεατρικές παραστάσεις. Άλλος χορός είναι ο σταυρωτός, μια παραλλαγή του Ζακυνθινού Συρτού, ο κυνηγός, ο μεγάλος Ζακυνθινός ή γέρανος, χορός ιδιαίτερα των ψηλών κοινωνικών τάξεων και ο Γιαργητός, ανδρικός χορός των χωρικών ο οποίος υπάγεται στα δρώμενα Στη συνέχεια ακολουθεί ένα μικρό δείγμα των χορών του Ιονίου, που συμπληρώνουν την μικρή αυτή περιδιάβαση στην Ελλάδα, τους ρυθμούς και τις μουσικές της.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Τα Επτάνησα αποσπάστηκαν από τον κορμό της δυτικής ηπειρωτικής Ελλάδας κατά την περίοδο που δημιουργήθηκε το μεγάλο παράκτιο ρήγμα του Ιονίου πελάγους, με την καταβύθιση του εδάφους που ήταν στο ενδιάμεσο. Οι ακτές είναι απόκρημνες σε πολλά μέρη και το έδαφος ορεινό και ημιορεινό στη μεγαλύτερή του έκταση. Το κλίμα τους είναι μεσογειακό. Ο χειμώνας είναι μαλακός, το καλοκαίρι δροσερό, το φθινόπωρο βροχερό, η νέφωση μικρή και η ηλιοφάνεια μεγάλη.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο αποτελούσαν τμήμα της Αυτοκρατορίας, αλλά, όπως και παλαιότερα, καθένα από τα νησιά ακολουθούσε τη δική του ιστορία. Ιδιαίτερη ιστορική και πολιτιστική ενότητα αποτέλεσαν από το 15ο αι. μ.Χ. με την κατάκτησή τους από τους Βενετούς Σταυροφόρους.
Κατά την περίοδο της ενετοκρατίας στα Επτάνησα έγιναν σκληροί κοινωνικοί αγώνες και οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης βρήκαν έδαφος κατάλληλο για να αναπτυχθούν.
Το 1815 ανακηρύχτηκαν σε ανεξάρτητο κράτος με το όνομα "Ηνωμένα κράτη των Ιονίων νήσων", κάτω από την άμεση και αποκλειστική προστασία της Αγγλίας. Οι Επτανήσιοι από την πρώτη στιγμή αντέδρασαν σ' αυτή τη νέα κατοχή, που τους επιβλήθηκε με το πρόσχημα της προστασίας και άρχισαν αγώνα εναντίον των Άγγλων, που κορυφώθηκε το 1848 και εξελίχτηκε σε εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. Στην αρχή οι Άγγλοι επιχείρησαν να καταπνίξουν το κίνημα με φυλακίσεις, εξορίες και απαγχονισμούς. Όταν όμως διαπίστωσαν ότι με τις μεθόδους αυτές δε θα μπορούσαν να κρατήσουν τα Επτάνησα., τα παραχώρησαν στην Ελλάδα με την ευκαιρία της ενθρόνισης του Γεωργίου Α΄ (1864). Από τότε τα Επτάνησα ακολούθησαν την κοινή ελληνική κοινωνική και πολιτική εξέλιξη.
Ο επτανησιακός πολιτισμός, κάτω από την επίδραση κατακτητών με πολιτιστικό επίπεδο ανώτερο από των Τούρκων κατακτητών της υπόλοιπης Ελλάδας, δεν ανακόπηκε ούτε στιγμή. Αντίθετα γνώρισε ακμή την ώρα που το τουρκοκρατούμενο έθνος βρισκόταν κάτω από πυκνό σκότος αμάθειας. Ο πολιτισμός αυτός αποτυπώθηκε κυρίως στην επτανησιακή λογοτεχνία, ζωγραφική και μουσική.
Η δυτική και κυρίως η ιταλική επίδραση επηρέασε και τη μουσική ανάπτυξη των Επτανήσων. Η επτανησιακή καντάδα, που διαφέρει τελείως από τα δημοτικά τραγούδια της υπόλοιπης Ελλάδας, χρωστά τη δομή της μελωδίας της στις ιταλικές επιδράσεις. Και σε μια εποχή, που στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα ήταν ανύπαρκτη κάθε μουσική δραστηριότητα, εδώ εμφανίστηκε η πρώτη ελληνική έντεχνη μουσική και δημιούργησε παράδοση, πάνω στην οποία στηρίχτηκε αργότερα η νεοελληνική μουσική. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι της επτανησιακής σχολής ήταν ο Νικόλαος Μάντζαρος, που μελοποίησε τον Ύμνο εις την Ελευθερία του Δ. Σολωμού, ο Σπύρος Σαμάρας, ο Παύλος Καρρέρ και ο Σπύρος Ξύνδας.
Η έκπληξη στα Επτάνησα είναι η Λευκάδα που η μουσική κοαι οι χοροί της είναι επηρεασμένα από την γειτνίασή της με την Ήπειρο. Βασικότεροι χοροί της είναι ο συρτός, ο τσάμικος, χοροί τύπου στα τρία, ο σταυρωτός, ο τοπικός μπάλλος και γενικά διμερείς χοροί με το πρώτο μέρος τους δομημένο σε ρυθμό 4/8 και το δεύτερο στα 2/4 και σε γοργότερο τέμπο.
Η Κέρκυρα είναι το νησί που δέχτηκε σε μεγαλύτερο βαθμό τη δυτική επίδραση. Οι χοροί της – ως επί το πλείστον γυναικείοι – συρτοί και κυκλικοί παίρνουν το όνομά τους από τον τόπο προέλευσης τους ή από το τραγούδι που τους συνοδεύει.
Η Ζάκυνθος νησί με πλούσια μουσική και χορευτική παράδοση, φέρνει έκδηλες συνάφειες με το δυτικό πολιτισμό εξαιτίας της γειτνίασης με την Ιταλία και των αντίστοιχων κατοχών από τους Βενετσιάνους, τους Γάλλους και τους Άγγλους. Τα τραγούδια της ονομάζονται «αρέκιες» και έχουν τις ρίζες τους στην Αρχαία και Βυζαντινή Ελλάδα. Τα αγροτικά της τραγούδια σε γρήγορο ρυθμό και χορεύονται με τους αντιστοίχους λαϊκούς χορούς.
Παρ’ όλο που η Ζάκυνθος στη Χώρα, δέχτηκε τις πολιτιστικές επιδράσεις της Δύσης, όπως π.χ. την καντάδα στο τραγούδι της, τις καντρίλιες, το βαλς, την πόλκα και τη μαζούρκα στους χορούς της, στα ορεινά χωριά της διατηρήθηκαν οι παραδοσιακές μορφές του πολιτισμού της.
Σ’ αυτό βοήθησε και η κατώτερη κοινωνική τάξη (ποπολάροι) από τις τρεις του νησιού, της οποίας μορφή ψυχαγωγίας και δεσμός συνοχής και επικοινωνίας αποτελούσε πάντα η ντόπια λαϊκή μουσικο-χορευτική παράδοση.
Χαρακτηριστικότεροι χοροί της είναι ο συρτός Ζακυνθινός, που χορεύεται απλούστερα στα ορεινά και πιο σύνθετα στα πεδινά μέρη του νησιού, η άμοιρη, κυκλικός μιμητικός και σατυρικός χορός οποίος εντάσσεται στα δρώμενα της αποκριάς παράλληλα με τις «ομιλίες», τις μοναδικές αυτές Ζακυνθινές θεατρικές παραστάσεις. Άλλος χορός είναι ο σταυρωτός, μια παραλλαγή του Ζακυνθινού Συρτού, ο κυνηγός, ο μεγάλος Ζακυνθινός ή γέρανος, χορός ιδιαίτερα των ψηλών κοινωνικών τάξεων και ο Γιαργητός, ανδρικός χορός των χωρικών ο οποίος υπάγεται στα δρώμενα Στη συνέχεια ακολουθεί ένα μικρό δείγμα των χορών του Ιονίου, που συμπληρώνουν την μικρή αυτή περιδιάβαση στην Ελλάδα, τους ρυθμούς και τις μουσικές της.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Χοροί Κρήτης
Το νοτιότερο και μεγαλύτερο ελληνικό νησί και ένα από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου. Βρίσκεται στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, ανάμεσα σε τρεις ηπείρους: στην Ευρώπη, στην Αφρική και στην Ασία. Η Κρήτη είναι νησί πολύ ορεινό ενώ οι σημαντικότερες πεδιάδες βρίσκονται στη Β. Κρήτη.
Οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ανήκουν στη νεολιθική εποχή (7000 π.Χ.). Χαρακτηριστικά τους: δολιχοκέφαλοι, μελαχρινοί. Αργότερα συγχωνεύτηκαν με τους Πελασγούς και τους μικρασιατικούς λαούς (Κάρες, Φιλισταίους κ.ά.), που ήρθαν στο νησί περί το 2600 π.Χ. και γνώριζαν τη χρήση του χαλκού. Αυτοί έφεραν και την τοτεμική παράδοση λατρείας με κυριότερη θεά τη Ρέα Κυβέλη και λατρευτικά σύμβολα τον ταύρο, το διπλό τσεκούρι, τα ιερά δέντρα και τα φανταστικά ζώα.
Παρόλα αυτά η Κρήτη κατόρθωσε να αφομοιώσει όλες τις ξενικές επιδράσεις και να δημιουργήσει ένα δικό της πολιτισμό, τελείως πρωτότυπο, το μινωικό, μεταξύ 3000 - 1400 π.Χ., και να τον διαδώσει σ' όλα τα νησιά του Αιγαίου και στα ελληνικά παράλια.
Τα πρώτα ανάκτορα στην Κνωσό, στη Φαιστό και στα Μάλια χτίστηκαν γύρω στο 1950 π.Χ. Αυτά, καθώς και η θαλασσοκρατία της στη Μεσόγειο, φανερώνουν τη μεγάλη ακμή της Κρήτης κατά την περίοδο αυτή. Περί το 1700 π.Χ. ένας ισχυρός σεισμός κατέστρεψε τα τρία ανάκτορα, που ξαναχτίστηκαν μεγαλοπρεπέστερα και σ' αυτά προστέθηκε και το ανάκτορο του Ζάκρου. Την εποχή αυτή ο πολιτισμός έφτασε στη μεγαλύτερη ακμή του και τα έργα τέχνης αυτής της περιόδου είναι από τα πιο αξιοθαύμαστα.
Οι εμφύλιοι πόλεμοι, που άρχισαν περί το 480 π.Χ., οδήγησαν στην παρακμή του κρητικού πολιτισμού και στην καταστροφή της Λύκτου, που, κατά τον Πλάτωνα, αποτελούσε ένα πρότυπο κράτος. Κατά το 2ο αι. π.Χ. επικράτησε χάος διοικητικό και γενική ανασφάλεια, που οφείλεται στους πειρατές, οι οποίοι ήρθαν από την Κιλικία και μετέβαλαν τα παράλια της Κρήτης σε κρησφύγετα και ορμητήρια.
Με πρόσχημα την καταπολέμηση των πειρατών αποβιβάστηκαν οι Ρωμαίοι στο νησί και επιχείρησαν να το καταλάβουν. Μπροστά στον κίνδυνο οι πόλεις ενώθηκαν και απέκρουσαν τους εισβολείς, των οποίων οι αρχηγός Μάρκος Αντώνιος υποχρεώθηκε να υπογράψει ταπεινωτική συνθήκη. Το 69 π.Χ. όμως η Κ. δεν μπόρεσε να αποκρούσει νέα εισβολή των Ρωμαίων και ο στρατηγός Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος, που επονομάστηκε Κρητικός, έγινε κύριος του νησιού. Οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν τότε όλες τις πόλεις, εκτός από τη Γόρτυνα, την οποία έκαναν πρωτεύουσά τους.
Κατά το 395 μ.Χ. η Κρήτη περιήλθε στο Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος, δηλ. στο Βυζάντιο. Οι Βυζαντινοί έκαναν πολλές εκστρατείες για να διώξουν τους Άραβες από την Κρήτη, αλλά μόνο το 961 μ.Χ. ο Νικηφόρος Φωκάς κατόρθωσε να την απελευθερώσει. Κατά τη Δ΄ Σταυροφορία (1204) κύριοι του νησιού έγιναν οι Ενετοί και αρχίζει η ενετοκρατία, την οποία οι Κρήτες προσπάθησαν με 27 συνολικά επαναστάσεις να διακόψουν, αλλά δεν το κατόρθωσαν.
Την ενετική κυριαρχία κατέλυσαν οι Τούρκοι. Το 1645 αποβιβάστηκαν στην Κ. και άρχισε η πολιορκία του Χάνδακα, που κράτησε 27 χρόνια. Με την πτώση του Χάνδακα, ολόκληρο το νησί έγινε τουρκικό, εκτός από τα Σφακιά, που διατήρησαν την ελευθερία τους, πληρώνοντας όμως φόρο υποτελείας. Κατά το εικοσιένα ξεσηκώθηκαν πάλι οι Κρήτες και ανάγκασαν τους Τούρκους να απομονωθούν στα φρούριά τους. Μόνο με την επέμβαση του Μεχμέτ Άλη της Αιγύπτου (1824) εξουδετερώθηκαν οι επαναστάτες. Όταν το 1830 απελευθερώθηκε η Ελλάδα, η Κρήτη παραχωρήθηκε στο Μεχμέτ Αλί της Αιγύπτου, ο οποίος μέχρι το 1840 κυβέρνησε με περισσότερη δικαιοσύνη το νησί, οπότε ξαναγύρισαν οι Τούρκοι. Τελικά το 1898 η Κρήτη ανακηρύχτηκε σε αυτόνομη πολιτεία, με πρώτο ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο της Ελλάδας.
Η κρητική βουλή κατ' επανάληψη ψήφισε την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Το 1905 έγινε το ένοπλο κίνημα του Θέρισου με τον Ελ. Βενιζέλο, το οποίο κατά το 1908 κατέλυσε την αρμοστεία και κήρυξε την ένωση. Τέλος, το 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, έφυγαν και οι τελευταίοι Τούρκοι κάτοικοι του νησιού για τη Μ. Ασία και ολοκληρώθηκε η ελληνικότητά του. Από τότε η Κρήτη ακολούθησε την τύχη της μητέρας Ελλάδας.
Ο Μινωικός απόηχος των Κρητικών ορχήσεων φτάνει μέχρι σήμερα, με την παράδοση που φέρει τη Ρέα ως τη μεγάλη μητέρα- Θεά που πρωτοδίδαξε την ορχηστική τέχνη στους Κουρήτες για να καλύψουν τα κλάματα του νεογέννητου Δία. Ο χορός λοιπόν από τα πανάρχαια χρόνια έχει μπει βαθιά ση ζωή του Κρητικού, οποίος χορεύοντας δέχνει την αντρειοσύνη του και την παλικαριά του. Οι Κρητικοί δεν χάνουν ποτέ την ευκαιρία να «στελιώσουν» ένα χορό, σε όλες τις εορταστικές περιστάσεις.
Εντούτοις, παρ’ όλο που το χορευτικό ρεπερτόριο των Κρητών είναι πλούσιο, χοροί όπως ο απανωμερίτης, το μικρό μικράκι, ο αγκαλιαστός, ο ζερβόδεξος, ο πριμνιανός, έχουν παραμεριστεί λόγω της εξέλιξης. Διατηρούνται όμως και χορεύονται οι παρακάτω χοροί. Σούστα, συρτός, πεντοζάλης, σιγανός και καστρινός ή μαλεβιζιώτης ή πηδηχτός.
Παρ’ όλο που όλοι οι κρητικοί χοροί χορεύονται σ’ ολόκληρο το νησί, ύπάρχει μια άγραφη παράδοση που τους κατατάσσει κατά επαρχίες. Έτσι ο συρτός θεωρείται χορός της Δ. Κρήτης (Ν.Χανίων), η σούστα της Κεντρικής και Δυτικής (Ν. Ρεθύμνου, Ν Ηρακλείου, ο μαλεβιζιώτης της Κεντρικής (Ν.Ηρακλείου) και ο πεντοζάλης της Ανατολικής Κρήτης(Ν. Λασιθίου).
Ο πιο διαδεδομένος χορός του νησιού είναι ο συρτός, ή χανιώτικος, ή χανιώτης. Συχνά του δίνουν κι άλλους χαρακτηρισμούς, εννοώντας τις ιδιόμορφες τοπικές μελωδίες της κάθε περιοχής με ασήμαντες κινητικές διαφορές και πάντα τονισμένες στον ίδιο δίσημο ρυθμό.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Οι πρώτοι κάτοικοι της Κρήτης ανήκουν στη νεολιθική εποχή (7000 π.Χ.). Χαρακτηριστικά τους: δολιχοκέφαλοι, μελαχρινοί. Αργότερα συγχωνεύτηκαν με τους Πελασγούς και τους μικρασιατικούς λαούς (Κάρες, Φιλισταίους κ.ά.), που ήρθαν στο νησί περί το 2600 π.Χ. και γνώριζαν τη χρήση του χαλκού. Αυτοί έφεραν και την τοτεμική παράδοση λατρείας με κυριότερη θεά τη Ρέα Κυβέλη και λατρευτικά σύμβολα τον ταύρο, το διπλό τσεκούρι, τα ιερά δέντρα και τα φανταστικά ζώα.
Παρόλα αυτά η Κρήτη κατόρθωσε να αφομοιώσει όλες τις ξενικές επιδράσεις και να δημιουργήσει ένα δικό της πολιτισμό, τελείως πρωτότυπο, το μινωικό, μεταξύ 3000 - 1400 π.Χ., και να τον διαδώσει σ' όλα τα νησιά του Αιγαίου και στα ελληνικά παράλια.
Τα πρώτα ανάκτορα στην Κνωσό, στη Φαιστό και στα Μάλια χτίστηκαν γύρω στο 1950 π.Χ. Αυτά, καθώς και η θαλασσοκρατία της στη Μεσόγειο, φανερώνουν τη μεγάλη ακμή της Κρήτης κατά την περίοδο αυτή. Περί το 1700 π.Χ. ένας ισχυρός σεισμός κατέστρεψε τα τρία ανάκτορα, που ξαναχτίστηκαν μεγαλοπρεπέστερα και σ' αυτά προστέθηκε και το ανάκτορο του Ζάκρου. Την εποχή αυτή ο πολιτισμός έφτασε στη μεγαλύτερη ακμή του και τα έργα τέχνης αυτής της περιόδου είναι από τα πιο αξιοθαύμαστα.
Οι εμφύλιοι πόλεμοι, που άρχισαν περί το 480 π.Χ., οδήγησαν στην παρακμή του κρητικού πολιτισμού και στην καταστροφή της Λύκτου, που, κατά τον Πλάτωνα, αποτελούσε ένα πρότυπο κράτος. Κατά το 2ο αι. π.Χ. επικράτησε χάος διοικητικό και γενική ανασφάλεια, που οφείλεται στους πειρατές, οι οποίοι ήρθαν από την Κιλικία και μετέβαλαν τα παράλια της Κρήτης σε κρησφύγετα και ορμητήρια.
Με πρόσχημα την καταπολέμηση των πειρατών αποβιβάστηκαν οι Ρωμαίοι στο νησί και επιχείρησαν να το καταλάβουν. Μπροστά στον κίνδυνο οι πόλεις ενώθηκαν και απέκρουσαν τους εισβολείς, των οποίων οι αρχηγός Μάρκος Αντώνιος υποχρεώθηκε να υπογράψει ταπεινωτική συνθήκη. Το 69 π.Χ. όμως η Κ. δεν μπόρεσε να αποκρούσει νέα εισβολή των Ρωμαίων και ο στρατηγός Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος, που επονομάστηκε Κρητικός, έγινε κύριος του νησιού. Οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν τότε όλες τις πόλεις, εκτός από τη Γόρτυνα, την οποία έκαναν πρωτεύουσά τους.
Κατά το 395 μ.Χ. η Κρήτη περιήλθε στο Ανατολικό Ρωμαϊκό κράτος, δηλ. στο Βυζάντιο. Οι Βυζαντινοί έκαναν πολλές εκστρατείες για να διώξουν τους Άραβες από την Κρήτη, αλλά μόνο το 961 μ.Χ. ο Νικηφόρος Φωκάς κατόρθωσε να την απελευθερώσει. Κατά τη Δ΄ Σταυροφορία (1204) κύριοι του νησιού έγιναν οι Ενετοί και αρχίζει η ενετοκρατία, την οποία οι Κρήτες προσπάθησαν με 27 συνολικά επαναστάσεις να διακόψουν, αλλά δεν το κατόρθωσαν.
Την ενετική κυριαρχία κατέλυσαν οι Τούρκοι. Το 1645 αποβιβάστηκαν στην Κ. και άρχισε η πολιορκία του Χάνδακα, που κράτησε 27 χρόνια. Με την πτώση του Χάνδακα, ολόκληρο το νησί έγινε τουρκικό, εκτός από τα Σφακιά, που διατήρησαν την ελευθερία τους, πληρώνοντας όμως φόρο υποτελείας. Κατά το εικοσιένα ξεσηκώθηκαν πάλι οι Κρήτες και ανάγκασαν τους Τούρκους να απομονωθούν στα φρούριά τους. Μόνο με την επέμβαση του Μεχμέτ Άλη της Αιγύπτου (1824) εξουδετερώθηκαν οι επαναστάτες. Όταν το 1830 απελευθερώθηκε η Ελλάδα, η Κρήτη παραχωρήθηκε στο Μεχμέτ Αλί της Αιγύπτου, ο οποίος μέχρι το 1840 κυβέρνησε με περισσότερη δικαιοσύνη το νησί, οπότε ξαναγύρισαν οι Τούρκοι. Τελικά το 1898 η Κρήτη ανακηρύχτηκε σε αυτόνομη πολιτεία, με πρώτο ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο της Ελλάδας.
Η κρητική βουλή κατ' επανάληψη ψήφισε την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Το 1905 έγινε το ένοπλο κίνημα του Θέρισου με τον Ελ. Βενιζέλο, το οποίο κατά το 1908 κατέλυσε την αρμοστεία και κήρυξε την ένωση. Τέλος, το 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών, έφυγαν και οι τελευταίοι Τούρκοι κάτοικοι του νησιού για τη Μ. Ασία και ολοκληρώθηκε η ελληνικότητά του. Από τότε η Κρήτη ακολούθησε την τύχη της μητέρας Ελλάδας.
Ο Μινωικός απόηχος των Κρητικών ορχήσεων φτάνει μέχρι σήμερα, με την παράδοση που φέρει τη Ρέα ως τη μεγάλη μητέρα- Θεά που πρωτοδίδαξε την ορχηστική τέχνη στους Κουρήτες για να καλύψουν τα κλάματα του νεογέννητου Δία. Ο χορός λοιπόν από τα πανάρχαια χρόνια έχει μπει βαθιά ση ζωή του Κρητικού, οποίος χορεύοντας δέχνει την αντρειοσύνη του και την παλικαριά του. Οι Κρητικοί δεν χάνουν ποτέ την ευκαιρία να «στελιώσουν» ένα χορό, σε όλες τις εορταστικές περιστάσεις.
Εντούτοις, παρ’ όλο που το χορευτικό ρεπερτόριο των Κρητών είναι πλούσιο, χοροί όπως ο απανωμερίτης, το μικρό μικράκι, ο αγκαλιαστός, ο ζερβόδεξος, ο πριμνιανός, έχουν παραμεριστεί λόγω της εξέλιξης. Διατηρούνται όμως και χορεύονται οι παρακάτω χοροί. Σούστα, συρτός, πεντοζάλης, σιγανός και καστρινός ή μαλεβιζιώτης ή πηδηχτός.
Παρ’ όλο που όλοι οι κρητικοί χοροί χορεύονται σ’ ολόκληρο το νησί, ύπάρχει μια άγραφη παράδοση που τους κατατάσσει κατά επαρχίες. Έτσι ο συρτός θεωρείται χορός της Δ. Κρήτης (Ν.Χανίων), η σούστα της Κεντρικής και Δυτικής (Ν. Ρεθύμνου, Ν Ηρακλείου, ο μαλεβιζιώτης της Κεντρικής (Ν.Ηρακλείου) και ο πεντοζάλης της Ανατολικής Κρήτης(Ν. Λασιθίου).
Ο πιο διαδεδομένος χορός του νησιού είναι ο συρτός, ή χανιώτικος, ή χανιώτης. Συχνά του δίνουν κι άλλους χαρακτηρισμούς, εννοώντας τις ιδιόμορφες τοπικές μελωδίες της κάθε περιοχής με ασήμαντες κινητικές διαφορές και πάντα τονισμένες στον ίδιο δίσημο ρυθμό.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Χοροί Νησιών Αιγαίου Πελάγους
Το Αιγαίο αποτέλεσε Ελληνικό χώρο αφ’ ότου οι Έλληνες υπερπηδώντας από νωρίς το εμπόδιο της θάλασσας μετακινήθηκαν κατά κύματα προς την ανατολή για να εγκατασταθούν ως άποικοι στις Μικρασιατικές ακτές, αφήνοντας στα νησιά τα σημάδια της διάβασης ή της εγκατάστασής τους. Η απαρχή της μουσικοχορευτικής ιστορίας του Αιγαίου χάνεται σε μυθικές θεωρήσεις, συνδεδεμένη με την γέννηση του Απόλλωνα, του Δια, του Ορφέα και της Σαπφώς. Η πλούσια μουσική και χορευτική ζωή στο Αιγαίο της αρχαιότητας μαρτυριέται εκτός από τις γραπτές πηγές και από πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων.
Η σύγκλιση της Ανατολής και Δύσης στα νησιά του Αιγαίου, η πολιτιστική αντιπαράθεση αυτών των δύο κόσμων, η ιστορία, οι δυσκολίες και οι διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες διαμόρφωσαν μια μουσικοχορευτική κατηγορία εντελώς διαφορετική από αυτήν της υπόλοιπης Ελλάδας.
Σε γενικές γραμμές στο νησιωτικό Αιγαίο διακρίνονται ουσιαστικά δύο πολιτισμικές ζώνες: Η μία περιλαμβάνει τα νησιά του Θρακικού πελάγους και του Ανατολικού Αιγαίου, όπου παρατηρείται έκδηλη η επίδραση της Ανατολής.
Η άλλη περιλαμβάνει τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, που σε πολλές περιπτώσεις φέρνουν έκδηλα τα ίχνη της Δύσης. Επίσης υπάρχουν άλλες δύο νησιωτικές ενότητες που διαφοροποιούνται από τις υπόλοιπες. Η πρώτη είναι η περιοχή των Β. Σποράδων, που παρέμειναν αμιγείς λόγω της απομόνωσής τους και η δεύτερη είναι τα νησιά του Αργοσαρωνικού που έχουν δεχθεί επιδράσεις από την ηπειρωτική Ελλάδα.
Οι χοροί του Αιγαίου είναι γενικά χοροί ομαδικοί, με επικρατέστερο χορευτικό σχήμα αυτό του ανοικτού ή κλειστού κύκλου. Παράλληλα συναντάται η έννοια του χορευτικού ζευγαριού (αντρών μεταξύ τους ή γυναικών μεταξύ τους ή άντρα και γυναίκας) που χορεύει αντικριστά (καρσιλαμάδες ή ζεμπέκικο) ή ζευγαρωτά (μπάλοι), Επικρατέστεροι ρυθμοί αυτών των δίσημων μέτρων που αποδίδονται ζωηρά, γρήγορα, εύθυμα και σταθερά και αυτοί των εννεάσημων μέτρων που αποδίδονται βαριά και αργά.
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Αιγαιοπελαγίτικου νησιώτικου χώρου, είναι η «ελαφράδα» που παρατηρείται στην εκτέλεση των κινήσεων, η χρησιμοποίηση του «σουσταρίσματος» που γίνεται στα γόνατα, τα πηδήματα των πρωτοχορευτών που γίνονται χαμηλά και παράλληλα προς το έδαφος και η γενικότερα παρατηρούμενη ποικιλία στην έκφραση. Αυτά όλα αντιπαρατίθενται προς το χορευτικό ύφος της στεριανής Ελλάδας, το οποίο χαρακτηρίζεται από βαρύτητα, δυναμικές στηρίξεις σε όλο το πέλμα, βήματα σκληρά και έντονα με μεγάλο άνοιγμα, αργές και βαριές ρυθμικές αγωγές, απότομες στάσεις, βαθιά καθίσματα, απότομα άλματα κάθετα προς το έδαφος.
Όπως είναι φυσικό όμως κι εδώ έχουμε διαφοροποιήσεις από νησί σε νησί, ακόμα και από χωριό σε χωριό του ίδιου νησιού. Έτσι για παράδειγμα μπορούμε να αναφερθούμε στη «βαριά και αυστηρή» σούστα της Καρπάθου, στην «ανάλαφρη και πηδηχτή» σούστα της Ρόδου, στην αντικριστή «ήρεμη» σούστα της Σύμης και ούτω καθεξής.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Η σύγκλιση της Ανατολής και Δύσης στα νησιά του Αιγαίου, η πολιτιστική αντιπαράθεση αυτών των δύο κόσμων, η ιστορία, οι δυσκολίες και οι διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες διαμόρφωσαν μια μουσικοχορευτική κατηγορία εντελώς διαφορετική από αυτήν της υπόλοιπης Ελλάδας.
Σε γενικές γραμμές στο νησιωτικό Αιγαίο διακρίνονται ουσιαστικά δύο πολιτισμικές ζώνες: Η μία περιλαμβάνει τα νησιά του Θρακικού πελάγους και του Ανατολικού Αιγαίου, όπου παρατηρείται έκδηλη η επίδραση της Ανατολής.
Η άλλη περιλαμβάνει τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, που σε πολλές περιπτώσεις φέρνουν έκδηλα τα ίχνη της Δύσης. Επίσης υπάρχουν άλλες δύο νησιωτικές ενότητες που διαφοροποιούνται από τις υπόλοιπες. Η πρώτη είναι η περιοχή των Β. Σποράδων, που παρέμειναν αμιγείς λόγω της απομόνωσής τους και η δεύτερη είναι τα νησιά του Αργοσαρωνικού που έχουν δεχθεί επιδράσεις από την ηπειρωτική Ελλάδα.
Οι χοροί του Αιγαίου είναι γενικά χοροί ομαδικοί, με επικρατέστερο χορευτικό σχήμα αυτό του ανοικτού ή κλειστού κύκλου. Παράλληλα συναντάται η έννοια του χορευτικού ζευγαριού (αντρών μεταξύ τους ή γυναικών μεταξύ τους ή άντρα και γυναίκας) που χορεύει αντικριστά (καρσιλαμάδες ή ζεμπέκικο) ή ζευγαρωτά (μπάλοι), Επικρατέστεροι ρυθμοί αυτών των δίσημων μέτρων που αποδίδονται ζωηρά, γρήγορα, εύθυμα και σταθερά και αυτοί των εννεάσημων μέτρων που αποδίδονται βαριά και αργά.
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Αιγαιοπελαγίτικου νησιώτικου χώρου, είναι η «ελαφράδα» που παρατηρείται στην εκτέλεση των κινήσεων, η χρησιμοποίηση του «σουσταρίσματος» που γίνεται στα γόνατα, τα πηδήματα των πρωτοχορευτών που γίνονται χαμηλά και παράλληλα προς το έδαφος και η γενικότερα παρατηρούμενη ποικιλία στην έκφραση. Αυτά όλα αντιπαρατίθενται προς το χορευτικό ύφος της στεριανής Ελλάδας, το οποίο χαρακτηρίζεται από βαρύτητα, δυναμικές στηρίξεις σε όλο το πέλμα, βήματα σκληρά και έντονα με μεγάλο άνοιγμα, αργές και βαριές ρυθμικές αγωγές, απότομες στάσεις, βαθιά καθίσματα, απότομα άλματα κάθετα προς το έδαφος.
Όπως είναι φυσικό όμως κι εδώ έχουμε διαφοροποιήσεις από νησί σε νησί, ακόμα και από χωριό σε χωριό του ίδιου νησιού. Έτσι για παράδειγμα μπορούμε να αναφερθούμε στη «βαριά και αυστηρή» σούστα της Καρπάθου, στην «ανάλαφρη και πηδηχτή» σούστα της Ρόδου, στην αντικριστή «ήρεμη» σούστα της Σύμης και ούτω καθεξής.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Χοροί Πελοποννήσου
Η Πελοπόννησος ονομάζεται και Μορέας ή Μοριάς. Είναι το νοτιότερο διαμέρισμα της Ελληνικής χερσονήσου, το τρίτο από άποψη έκτασης10 (μετά τη Μακεδονία και τη Στερεά Ελλάδα.). Μέχρι το 1893 που κόπηκε ο ισθμός της Κορίνθου, συνδεόταν με τη Στερεά Ελλάδα με μία λωρίδα ξηράς.
Η Πελοπόννησος είναι κυρίως περιοχή, αφού τα δύο τρίτα σχεδόν της επιφάνειάς της καταλαμβάνονται από οροσειρές. Το πεδινό μέρος της εκτείνεται κυρίως στα βόρεια και δυτικά παράλιά της. Οι ακτές της είναι διαμελισμένες έντονα, με μεγάλους κόλπους. Έχει κλίμα βασικά μεσογειακό, αλλά διαφέρει από τόπο σε τόπο. Στα παράλια οι άνεμοι της Μεσογείου κάνουν ηπιότερο το κλίμα, με μαλακό χειμώνα και δροσερό θέρος.
Από το μυθικό βασιλιά της Πέλοπα πήρε το όνομά της η Πελοπόννησος, που από τότε τη θεωρούσαν νησί και όχι χερσόνησο. Σήμερα, με τη διάνοιξη του Ισθμού, μπορεί να θεωρηθεί πραγματικό νησί. Οι Δρύοπες, Καύκονες, Λέλεγες και ιδίως οι Πελασγοί, ήταν οι παλαιότεροι κάτοικοί της. Με τους Αχαιούς και τους Ίωνες, που ήρθαν αργότερα, αναπτύχθηκε ο περίφημος μυκηναϊκός πολιτισμός. Οι αιώνες 11ος, 10ος, 9ος και 8ος χαρακτηρίζονται ως "σκοτεινή εποχή" της πελοποννησιακής ιστορίας και συμπίπτουν με την κάθοδο και εγκατάσταση των Δωριέων. Ιδρύθηκαν τότε τα κράτη της Κορίνθου, του Άργους και ιδίως της Σπάρτης και μερικά μικρότερα. Συχνές ήταν οι συγκρούσεις μεταξύ των κρατών αυτών, με τελική επικράτηση της Σπάρτης, που εξελίχτηκε σε μεγάλη δύναμη. Και όταν ο περσικός κίνδυνος απομακρύνθηκε με κοινούς αγώνες, η Σπάρτη συγκρούστηκε με την Αθήνα, την άλλη μεγάλη δύναμη του ελληνικού χώρου (Πελοποννησιακός πόλεμος). Η ιστορία της Π. μέχρι την ελληνιστική περίοδο μπορεί να πει κανείς ότι ταυτίζεται με εκείνη της Σπάρτης.
Ήρθαν έπειτα οι Μακεδόνες και κατέλαβαν πολλές πελοποννησιακές πόλεις. Η Αχαϊκή Συμπολιτεία (280 π.Χ.) κατόρθωσε να απαλλάξει την περιοχή από τους Μακεδόνες, αλλά το 146 π.Χ. οι Αχαιοί νικήθηκαν από τις ρωμαϊκές λεγεώνες και η Πελοπόννησος. έγινε ρωμαϊκή επαρχία. Στα κατοπινά χρόνια δέχτηκε διαδοχικά τις επιδρομές των Γότθων, των Αβάρων, των Σλάβων και άλλων. Στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αποτέλεσε αρχικά ξεχωριστό βυζαντινό θέμα, που συγχωνεύτηκε αργότερα με την υπόλοιπη Ελλάδα.
Ύστερα από την κατάλυση του Βυζαντίου από τους Φράγκους, η Πελοπόννησος αποτέλεσε 12 βαρονίες, με επικεφαλής Φράγκους ιππότες. Η διάρθρωσή της ήταν φεουδαρχική. Στις αρχές του 15ου αι. την ανακατέλαβαν οι Βυζαντινοί και ιδρύθηκε το Δεσποτάτο του Μιστρά. Η τουρκική κυριαρχία άρχισε από το 1460. Μόνο η Μάνη έμεινε σ' όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας ελεύθερη και έγινε το επίκεντρο των απελευθερωτικών αγώνων. Πολλά επαναστατικά κινήματα επακολούθησαν, αλλά πνίγηκαν όλα στο αίμα και ιδίως μετά τα Ορλοφικά (1770), οπότε οι Τουρκαλβανοί κατερήμωσαν κυριολεκτικά τη χώρα. Η επανάσταση του 1821 βρήκε την Π. στην πρωτοπορία του αγώνα. Η απελευθέρωσή της πραγματοποιήθηκε το 1828. Από τότε συμμετείχε σ' όλες τις δοκιμασίες του έθνους και τους αγώνες για την ελευθερία και των άλλων υπόδουλων αδερφών.
Παρά την μακραίωνη ιστορία της η Πελοπόννησος δεν έχει να επιδείξει πληθώρα παραδοσιακών χορών κι αυτό γιατί επικρατεί μια αντιφατική πολιτιστική πραγματικότητα η οποία εκτείνεται από τη συντηρητικότητα κάποιων απομονωμένων περιοχών μέχρι τον άκρο εκσυγχρονισμό.
Για τον λόγο αυτό θα αναφερθούμε εδώ στους δυο ξεχωριστούς της χορούς τον Αραχωβίτικο και τον Τσακώνικο, ενώ μιας και το όνομά του παραπέμπει σ’ αυτήν την περιοχή, θα σημειώσουμε εδώ και χορό τον Καλαματιανό.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Η Πελοπόννησος είναι κυρίως περιοχή, αφού τα δύο τρίτα σχεδόν της επιφάνειάς της καταλαμβάνονται από οροσειρές. Το πεδινό μέρος της εκτείνεται κυρίως στα βόρεια και δυτικά παράλιά της. Οι ακτές της είναι διαμελισμένες έντονα, με μεγάλους κόλπους. Έχει κλίμα βασικά μεσογειακό, αλλά διαφέρει από τόπο σε τόπο. Στα παράλια οι άνεμοι της Μεσογείου κάνουν ηπιότερο το κλίμα, με μαλακό χειμώνα και δροσερό θέρος.
Από το μυθικό βασιλιά της Πέλοπα πήρε το όνομά της η Πελοπόννησος, που από τότε τη θεωρούσαν νησί και όχι χερσόνησο. Σήμερα, με τη διάνοιξη του Ισθμού, μπορεί να θεωρηθεί πραγματικό νησί. Οι Δρύοπες, Καύκονες, Λέλεγες και ιδίως οι Πελασγοί, ήταν οι παλαιότεροι κάτοικοί της. Με τους Αχαιούς και τους Ίωνες, που ήρθαν αργότερα, αναπτύχθηκε ο περίφημος μυκηναϊκός πολιτισμός. Οι αιώνες 11ος, 10ος, 9ος και 8ος χαρακτηρίζονται ως "σκοτεινή εποχή" της πελοποννησιακής ιστορίας και συμπίπτουν με την κάθοδο και εγκατάσταση των Δωριέων. Ιδρύθηκαν τότε τα κράτη της Κορίνθου, του Άργους και ιδίως της Σπάρτης και μερικά μικρότερα. Συχνές ήταν οι συγκρούσεις μεταξύ των κρατών αυτών, με τελική επικράτηση της Σπάρτης, που εξελίχτηκε σε μεγάλη δύναμη. Και όταν ο περσικός κίνδυνος απομακρύνθηκε με κοινούς αγώνες, η Σπάρτη συγκρούστηκε με την Αθήνα, την άλλη μεγάλη δύναμη του ελληνικού χώρου (Πελοποννησιακός πόλεμος). Η ιστορία της Π. μέχρι την ελληνιστική περίοδο μπορεί να πει κανείς ότι ταυτίζεται με εκείνη της Σπάρτης.
Ήρθαν έπειτα οι Μακεδόνες και κατέλαβαν πολλές πελοποννησιακές πόλεις. Η Αχαϊκή Συμπολιτεία (280 π.Χ.) κατόρθωσε να απαλλάξει την περιοχή από τους Μακεδόνες, αλλά το 146 π.Χ. οι Αχαιοί νικήθηκαν από τις ρωμαϊκές λεγεώνες και η Πελοπόννησος. έγινε ρωμαϊκή επαρχία. Στα κατοπινά χρόνια δέχτηκε διαδοχικά τις επιδρομές των Γότθων, των Αβάρων, των Σλάβων και άλλων. Στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αποτέλεσε αρχικά ξεχωριστό βυζαντινό θέμα, που συγχωνεύτηκε αργότερα με την υπόλοιπη Ελλάδα.
Ύστερα από την κατάλυση του Βυζαντίου από τους Φράγκους, η Πελοπόννησος αποτέλεσε 12 βαρονίες, με επικεφαλής Φράγκους ιππότες. Η διάρθρωσή της ήταν φεουδαρχική. Στις αρχές του 15ου αι. την ανακατέλαβαν οι Βυζαντινοί και ιδρύθηκε το Δεσποτάτο του Μιστρά. Η τουρκική κυριαρχία άρχισε από το 1460. Μόνο η Μάνη έμεινε σ' όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας ελεύθερη και έγινε το επίκεντρο των απελευθερωτικών αγώνων. Πολλά επαναστατικά κινήματα επακολούθησαν, αλλά πνίγηκαν όλα στο αίμα και ιδίως μετά τα Ορλοφικά (1770), οπότε οι Τουρκαλβανοί κατερήμωσαν κυριολεκτικά τη χώρα. Η επανάσταση του 1821 βρήκε την Π. στην πρωτοπορία του αγώνα. Η απελευθέρωσή της πραγματοποιήθηκε το 1828. Από τότε συμμετείχε σ' όλες τις δοκιμασίες του έθνους και τους αγώνες για την ελευθερία και των άλλων υπόδουλων αδερφών.
Παρά την μακραίωνη ιστορία της η Πελοπόννησος δεν έχει να επιδείξει πληθώρα παραδοσιακών χορών κι αυτό γιατί επικρατεί μια αντιφατική πολιτιστική πραγματικότητα η οποία εκτείνεται από τη συντηρητικότητα κάποιων απομονωμένων περιοχών μέχρι τον άκρο εκσυγχρονισμό.
Για τον λόγο αυτό θα αναφερθούμε εδώ στους δυο ξεχωριστούς της χορούς τον Αραχωβίτικο και τον Τσακώνικο, ενώ μιας και το όνομά του παραπέμπει σ’ αυτήν την περιοχή, θα σημειώσουμε εδώ και χορό τον Καλαματιανό.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Χοροί Στερεάς Ελλάδας
Βρίσκεται στο νότιο τμήμα του καθαρά ηπειρωτικού κορμού της χώρας και αποτελεί την Κεντρική Ελλάδα ή Ρούμελη.
Η Στερεά Ελλάδα είναι το μεγαλύτερο μετά τη Μακεδονία ηπειρωτικό τμήμα της χώρας. Το όνομά της οφείλεται στο γεγονός ότι μετά την Επανάσταση αποτελούσε το μόνο ηπειρωτικό μέρος της Ελλάδας. (Η Πελοπόννησος θεωρούνταν περισσότερο νησί). Ονομάζεται και Ρούμελη (χώρα των Ρωμιών, δηλ. των Ελλήνων) από τα χρόνια της φραγκοκρατίας.
Το έδαφός της είναι πολύ ορεινό. Το μεγαλύτερο τμήμα καλύπτεται από συγκρότημα ψηλών και απόκρημνων βουνών, που είναι συνήθως σκεπασμένα με πανύψηλα έλατα, πεύκα και βελανιδιές. Τα πιο πολλά είναι διακλαδώσεις της οροσειράς της Πίνδου.
Σπουδαιότερος ποταμός, στη Δ Στερεά κυρίως, είναι ο Αχελώος που πηγάζει από την Πίνδο και εκβάλλει στο Ιόνιο πέλαγος. Το κλίμα γενικά είναι ήπιο, ξερό και υγιεινό.
Πολλά δημοτικά τραγούδια υμνούν τη Ρούμελη. Μαζί με την Πελοπόννησο, η Ρούμελη πρωτοστάτησε στον Αγώνα του 1821 επειδή οι συνθήκες εκεί ήταν πολύ ευνοϊκότερες. Οι κυριότεροι αγωνιστές της Στερεάς ήταν ο Καραϊσκάκης, ο Αθανάσιος Διάκος, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Μακρής, ο Μακρυγιάννης κ.ά. Αθάνατα θα μείνουν τα ονόματα της Αλαμάνας, της Γραβιάς, της Αράχοβας. Εξάλλου η Αθήνα και η Θήβα (κυρίως η πρώτη) αναδείχτηκαν κατά την αρχαιότητα σε ηγέτιδες πόλεις. Στην Αθήνα του Περικλή θεμελιώθηκε η δημοκρατία.
Η ιστορικότητα του χώρου διαφαίνεται και μέσα από τη θεματική των κλέφτικων τραγουδιών της. Τα τραγούδια αυτά που διακρίνονται για τη λιτότητα και πυκνότητά τους εκφράζουν άμεσα τις σκληρές συνθήκες κάτω από τις οποίες έζησε και έδρασε η κλεφτουριά.. Σε αντίθεση με πολλές άλλες περιοχές της πατρίδας μας, η Δυτ. Στερεά Ελλάδα, διατηρεί ακόμα και σήμερα πολλές μορφές λαϊκού παραδοσιακού πολιτισμού, γεγονός που ενισχύεται και από τις ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Σύμφωνα με το πατροπαράδοτο εθιμικό της Ρούμελης, ο τσάμικος θεωρείται ο χορός του μερακλή και τον καταξιώνει στην τοπική κοινωνία.. Για τον λόγο αυτό θα περιγράψουμε τον χορό αυτόν ως χορό της Στερεάς. Το ύφος, το ήθος ακόμα και η μορφή σε πολλές περιπτώσεις των διάφορων χορευτικών ιδιωμάτων είναι παρόμοια μ’ αυτά που περιγράφηκαν και για την Ήπειρο στις προηγούμενες σελίδες. Κι αυτό δεν πρέπει να μας ξενίζει αν αναλογιστούμε τις ομοιότητες τόσο του τοπίου όσο και των συνθηκών. Κατά συνέπεια, η διαμόρφωση του χαρακτήρα των κατοίκων και των συνηθειών τους επιβάλλονταν σχεδόν «νομοτελειακά» να είναι παρόμοια.
Η μόνη περιοχή της Στερεάς Ελλάδας που διαφοροποιείται ως προς τα υφολογικά χαρακτηριστικά των χορών της, είναι η περιοχή των Μεγάρων. Αυτό οφείλεται στην παραθαλάσσια θέση τους, η οποία δημιούργησε από πολύ νωρίς δυνατότητες εμπορικών και πολιτισμικών συνδιαλλαγών με την Μ. Ασία, την Πελοπόννησο και τα νησιά του Αιγαίου. Εδώ το κλίμα μεταλλάσσεται, ελαφραίνει, ο χορός γίνεται πιο πηδηχτός και το τσάμικο χάνει την αίγλη του. Στα Μέγαρα συναντώνται επίσης και χοροί προσαρμοσμένοι σε διαφορετικές εορτάσιμες ημέρες, και είναι τόσο πλούσια περιοχή σε χορευτικές παραλλαγές, που μόνη της έχει να επιδείξει περισσότερους χορούς απ’ όλη την υπόλοιπη Στερεά.
Πάρα πολλά από τα τραγούδια της Στερεάς είναι ιστορικά και κατατάσσονται στα κλέφτικα. Αποδίδονται σε ελεύθερο ρυθμικό σχήμα και χαρακτηρίζονται σαν καθιστικά ή της τάβλας. Τραγουδιούνται αντιφωνικά και σε πολλές περιπτώσεις προηγούνται των χορευτικών τραγουδιών, ενώ έχουν έντονο θρησκευτικό και πατριωτικό περιεχόμενο.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Η Στερεά Ελλάδα είναι το μεγαλύτερο μετά τη Μακεδονία ηπειρωτικό τμήμα της χώρας. Το όνομά της οφείλεται στο γεγονός ότι μετά την Επανάσταση αποτελούσε το μόνο ηπειρωτικό μέρος της Ελλάδας. (Η Πελοπόννησος θεωρούνταν περισσότερο νησί). Ονομάζεται και Ρούμελη (χώρα των Ρωμιών, δηλ. των Ελλήνων) από τα χρόνια της φραγκοκρατίας.
Το έδαφός της είναι πολύ ορεινό. Το μεγαλύτερο τμήμα καλύπτεται από συγκρότημα ψηλών και απόκρημνων βουνών, που είναι συνήθως σκεπασμένα με πανύψηλα έλατα, πεύκα και βελανιδιές. Τα πιο πολλά είναι διακλαδώσεις της οροσειράς της Πίνδου.
Σπουδαιότερος ποταμός, στη Δ Στερεά κυρίως, είναι ο Αχελώος που πηγάζει από την Πίνδο και εκβάλλει στο Ιόνιο πέλαγος. Το κλίμα γενικά είναι ήπιο, ξερό και υγιεινό.
Πολλά δημοτικά τραγούδια υμνούν τη Ρούμελη. Μαζί με την Πελοπόννησο, η Ρούμελη πρωτοστάτησε στον Αγώνα του 1821 επειδή οι συνθήκες εκεί ήταν πολύ ευνοϊκότερες. Οι κυριότεροι αγωνιστές της Στερεάς ήταν ο Καραϊσκάκης, ο Αθανάσιος Διάκος, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Μακρής, ο Μακρυγιάννης κ.ά. Αθάνατα θα μείνουν τα ονόματα της Αλαμάνας, της Γραβιάς, της Αράχοβας. Εξάλλου η Αθήνα και η Θήβα (κυρίως η πρώτη) αναδείχτηκαν κατά την αρχαιότητα σε ηγέτιδες πόλεις. Στην Αθήνα του Περικλή θεμελιώθηκε η δημοκρατία.
Η ιστορικότητα του χώρου διαφαίνεται και μέσα από τη θεματική των κλέφτικων τραγουδιών της. Τα τραγούδια αυτά που διακρίνονται για τη λιτότητα και πυκνότητά τους εκφράζουν άμεσα τις σκληρές συνθήκες κάτω από τις οποίες έζησε και έδρασε η κλεφτουριά.. Σε αντίθεση με πολλές άλλες περιοχές της πατρίδας μας, η Δυτ. Στερεά Ελλάδα, διατηρεί ακόμα και σήμερα πολλές μορφές λαϊκού παραδοσιακού πολιτισμού, γεγονός που ενισχύεται και από τις ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Σύμφωνα με το πατροπαράδοτο εθιμικό της Ρούμελης, ο τσάμικος θεωρείται ο χορός του μερακλή και τον καταξιώνει στην τοπική κοινωνία.. Για τον λόγο αυτό θα περιγράψουμε τον χορό αυτόν ως χορό της Στερεάς. Το ύφος, το ήθος ακόμα και η μορφή σε πολλές περιπτώσεις των διάφορων χορευτικών ιδιωμάτων είναι παρόμοια μ’ αυτά που περιγράφηκαν και για την Ήπειρο στις προηγούμενες σελίδες. Κι αυτό δεν πρέπει να μας ξενίζει αν αναλογιστούμε τις ομοιότητες τόσο του τοπίου όσο και των συνθηκών. Κατά συνέπεια, η διαμόρφωση του χαρακτήρα των κατοίκων και των συνηθειών τους επιβάλλονταν σχεδόν «νομοτελειακά» να είναι παρόμοια.
Η μόνη περιοχή της Στερεάς Ελλάδας που διαφοροποιείται ως προς τα υφολογικά χαρακτηριστικά των χορών της, είναι η περιοχή των Μεγάρων. Αυτό οφείλεται στην παραθαλάσσια θέση τους, η οποία δημιούργησε από πολύ νωρίς δυνατότητες εμπορικών και πολιτισμικών συνδιαλλαγών με την Μ. Ασία, την Πελοπόννησο και τα νησιά του Αιγαίου. Εδώ το κλίμα μεταλλάσσεται, ελαφραίνει, ο χορός γίνεται πιο πηδηχτός και το τσάμικο χάνει την αίγλη του. Στα Μέγαρα συναντώνται επίσης και χοροί προσαρμοσμένοι σε διαφορετικές εορτάσιμες ημέρες, και είναι τόσο πλούσια περιοχή σε χορευτικές παραλλαγές, που μόνη της έχει να επιδείξει περισσότερους χορούς απ’ όλη την υπόλοιπη Στερεά.
Πάρα πολλά από τα τραγούδια της Στερεάς είναι ιστορικά και κατατάσσονται στα κλέφτικα. Αποδίδονται σε ελεύθερο ρυθμικό σχήμα και χαρακτηρίζονται σαν καθιστικά ή της τάβλας. Τραγουδιούνται αντιφωνικά και σε πολλές περιπτώσεις προηγούνται των χορευτικών τραγουδιών, ενώ έχουν έντονο θρησκευτικό και πατριωτικό περιεχόμενο.
Πηγή πληροφοριών: paroutsas.jmc.gr
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
